Pёrralleza:*

Rreth 1470 tё parzrat shqiptarё iktin ka Shqipria, arvuan kёtu e u vendostin tek ai vend çë pas do të jet i njohur si “Kazali i Graxjes”. U le kështu pёrralleza e dukjes sё Shёn Mёrisë atyrve shqiptarë. Rrёfienjёn se ca kriaturё deljarë, tue kullotuar deljet nguqa një ferr te një vend ku ish një burim, pan njё dritё çё rrethonej njё statullë e njё Shёn Mёrije me njё kriatur mbë dorё e me njё llivёr te jetra.Ata kriaturё tё marrura ka gjithë kjo belic zu e foltin ndёç ajo statullë ish mishi ose xhesi; kёshtu njeri e gilmoi me njё ferr e ka statulla duall gjak ç'e nxhikarti. Pas ai kriatur i pyejti graxjen Shёn Mёris, e cila e shroi dreq. Pёrralleza thot se Virgjёresha desh tё kish te ai vend njё qish çё pas pak mot qe e stisur. Çё ahirna zu besa e madhe pёr Shёn Mёrin. 

______________________________________________

* Nёng kemi nutixje historike mbi orixhinat e sanduarit .

Festa e Zonjёs Shёn Mёri

Festat e Pashkvet janë tё shoqruara e tё pёrforcuara nga festa ç’i kushtohet Shёn Mёris sё Graxjes. Kjo festё e madhe tё Pashkvet, sipas tradhitёs, mban mend njё luftë çё Skanderbeu ngamnjeu kundёr Turkvet (24 prill 1467).

Tё Hёnёn e Ëngjёllit

Ndodhja mё e rёndësishme e tё Hёnёs së Ëngjёllit ish Mesha e qevet çё mbahej menatnet, ndёrsa njё pendё qe, tё pёrveshura me çufa e kёmbora, rrёmonej dherat e Sanduarit. Kur fёrrnonej mesha, qet shkojёn pёrpara priftit, i cili i vёnej te ballёt njё ikon e Shёn Mёrisë e i bekonej.Pas nisëshin sa të rrëmojën dherat e Kastandinobollit.

Markati

Tё Hёnёn e Ëngjёllit, te sheshi pёrpara kanxhjeljit ku hyhet te Sanduari bёhei njё markat, ndёrsa te Kryqezit mbahei markati i animaljёvet. Shurbiset tradhicjonale si poçeret baltje, çistat e shexhat kashtje ishёn tё shitura te kopshti nguqa qishёs.

Tё Martёn e Pashkvet

Menatnet thuhet Mesha e Madhe. Kollpanet e arfixit lajmёronjёn ardhjen e mjezditёs nё tё cilёn i bёhet kёrkesa Shёn Mёrisë.

Pas mjezditnet bёhet pruçësjona tue sjel statullёn e Shёn Mёrisë për katundin e prapa statullёs një herë ecjёn grat arbёreshe tё veshta llambadhor e burrat me çirvunin ndё kocёt, ndërsa një bandë muzikore ecnej pёrpara pruçёsjonёs.

Kur Shёn Mёria mbjidhej mbё qish shkrehshin tre kollpane e pas thuhej Mesha e Shёnjt. Kur fёrrnonej mesha shitshin animalёt nё ankand e kur ish mjesnata bёhej arfixi.